- 'Jeli iyo Jelli yaa weyn ?'

Jawaatoodu noqoto : ' Jeli ayaa weyn' ( Jeli oo marna sidaa loo qoro marna Giali- waa tuulada ay degganaayeen Silcis-Gurgaarte oo weli ka jirta agagaarka 'Jambaluul, Ra'yimoog iyo Arrinmoog'/ Jelli na waa Tafsirka Quraanka awal iyo aaqira).

Markey xoolahii iyo xukuumaddiiba gacanta ku dhigeen, Silcis-Gurgaarte waxey go'aamiyeen haddana in:- :

1-Gobroontu canshuur joogta ah bixiyaan ;

2-ilmahii u dhashaana la soo sheego, si loo tirakoobo.

Qofkii ku xadgudbo labada amarna, laga taqalluso. Si ay u meelmariyaan amarka koowaad, dadkuna u kala soocaan, Silcis-Gurgaarte waxey gooyeen in ilbaabada guryaha Gobroontu degganaayeen, in bidix loo rakabo ama loo dhiso, kuwa Silcis-Gurgaartana midig loo rakabo, si guryaha loo kala garto.

Si ay u hubiyaan hirgelinta amarka labaad, waxey Silcis-Gurgaarte ka dhistey magaalada gees-ka-geeskeeda, ayagoo safan, dhismo la yiraahdo 'raar': mid walba ka sameysan afar tiir oo midkasta qof saaran yahay. Markaana,qofba qofka kale u baaqaya, una sheegaya ilmahii dhashaaba, ama arrintii la doonaba. (Waa isgaarsiin casri ee ka horreysey tan waqtigaa).

Markii ay shacbigii Gobroontu ee magaalada u adkeysan waayeen sida loo xirxiray, waxey go'aansadeen in ay iska kiciyaan Silcis-Gurgaarte.

Gobroontu, inkastoo laga gacan sareeyey, haddana waxey ahaayeen dad ku dheereeyey Quraanka, xirfadda ay ka gaareena 'asraarta'na weli lama arkin. Sidaa awgeed ayey shir u fariisteen, bilaabeena inay 'Burji xisaabaan' ( sida aad ogtihiin Burji macnihiisa la soo gaabiyey waa 'awood, quwad, xoog' ; burji xisaab= waxa u tilmaamayaa ama xisaabayaa, awoodda qofka raba inuu dagaal galo.)

Burji xisaabintii waxey soo saartey in Gobroontu aysan haba yaraatee, nasiib u laheynin iney keligood iska saaraan Silcis-Gurgaarte, ee loo baahan yahay in ay 'cid burji sare' ay gacan ku siiso ujeeddadoodu. Waxaa jirtey waagaa, in qolooyin ka yimid waqooyiga ay badar u soo doonan jireen dhulkaa beeraleeyda, qolooyinkaa waxaa ka mid ahaa qolo la yirahdo Wacdaan Cosmaan (waa Abgaal Cosmaan walaalkii).

Burji-xisaabintii Gobroontu, cirka ayeey isku tallaashey markii magaca Wacdaan-Cosmaan lagu darey xisaabta; waxaa markaa dantu qasabtey in gogol loo dhigo Wacdaankii : heshiisna meeshii ka dhex dhaco ayaga iyo Gobroon. Asraartii ka soo baxdeyna heshiiskaa, ay ku fillaatey in ay kiciso Silsicis-Gurgaarte - illaa iyo haddana lama hayo meesha ay ku dambeeyeen-.

Sidaa ayuu Wacdaan-Cosmaan maanta weli ku deggan yahay dhulkaa Afgooye: dhinaca Lafoole iyo Balbayeeri, dhulkaas oo aan horey u ahaan jirin deegaankooda caadiga ahaa.

ERAY BIXIN

Dad ani ah = dad kibir badan

'Jeli' oo marna loo qoro 'Giali' = waa tuulada ay degganaayeen Silcis-Gurgaarte, oo weli ka jirta agagaarka 'Jambaluul, Ra'yimoog iyo Arrinmoog';

Jelli : tafsiirka Quraanka, awal iyo aakhir;

'raar' : dhismo sida tan maanta laga helo xabsiyada et is-daba tirsan, ilaalana dul saaran tahay;

'asraar ama asma' = waa Quraan dadka lagu gubo, laguna kiciyo; waxaa tusaale mudan in qolo kasta ee soomaliyeed ay tirsaneyso dad ku dheereeya cilmiga asraarta, ama asmada, laakin xirfadda ay ka gaareen Goobroontu weli lama arag mid la mid ah;( sixir)

'Burji xisaab' = waxa u tilmaamayaa ama xisaabayaa, awoodda qofka raba inuu dagaal galo

F.G.:- waxaa kaloo la sheegay in magaca Afgooye ahaa mid ay Silcis-Gurgaarte u bixisey tuuladaa, canshuurta ay ka qaadayeen darteed;

Xaaji-Cali (sheekooyin kale)

Somaliway.com © 1999-2008